İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi? Haklı Nedenler
Sebepsiz istifada kıdem tazminatı doğmaz; haklı fesih, askerlik, emeklilik, yaş dışı şartlar ve evlilikte doğar. 1475 md. 14, süre ve zamanaşımı.
Kıdem tazminatı çoğu zaman işverenin işten çıkarmasıyla ilişkilendirilir. Oysa bugün de yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi, işçinin kendisinin ayrıldığı bazı hâllerde de tazminat hakkı tanır. Bu nedenle “istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz” şeklindeki genel kanı her durum için doğru değildir. Belirleyici olan, ayrılığın kanunda sayılan bir nedene dayanıp dayanmadığıdır.
Genel Kural: Sebepsiz İstifada Kıdem Tazminatı Doğmaz
İşçinin herhangi bir gerekçeye dayanmadan, yalnızca kendi tercihiyle iş sözleşmesini sona erdirmesi, kıdem tazminatı doğuran hâllerden biri değildir. Tazminat, işe başlanan tarihten itibaren her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarında hesaplanır; bu nedenle aynı işverene bağlı en az bir yıllık kıdem aranır. Sebepsiz istifada işçi, kıdemine göre belirlenen bildirim sürelerine uymazsa işverene bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat ödeme yükümlülüğü de doğabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 17).
İşçi Ayrılsa da Kıdem Tazminatı Doğuran Hâller
1475 sayılı Kanunun 14. maddesine göre aşağıdaki hâllerde işçinin kendi isteğiyle ayrılması kıdem tazminatına engel değildir:
- Haklı nedenle fesih: Bugün 4857 sayılı Kanunun 24. maddesinde düzenlenen sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller ve zorlayıcı sebepler. Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi, çalışma koşullarının uygulanmaması, işçiye hakaret veya cinsel taciz ile işyerindeki tacize karşı önlem alınmaması bu kapsamdadır.
- Muvazzaf askerlik: Zorunlu askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma.
- Emeklilik: Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma. İşçinin aylığa veya toptan ödemeye hak kazandığını ve kurumuna başvurduğunu belgelemesi gerekir.
- Yaş dışındaki koşulların tamamlanması: Emeklilik için gereken sigortalılık süresi ve prim gün sayısı tamamlanmış ancak yaş henüz dolmamışsa ayrılma. Uygulamada bu durum SGK’dan alınan yazıyla belgelenir.
- Evlilik: Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması.
Haklı Nedenle Fesihte Süre ve İspat
Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, durumun öğrenildiği günden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (4857 md. 26). Fesih nedeninin yazılı ve açık biçimde ortaya konulması, ücret bordroları, banka kayıtları ve yazışmaların saklanması, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkta ispatı kolaylaştırır.
Hesap, Faiz ve Zamanaşımı
Tazminat son ücret üzerinden hesaplanır; ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır. Bir yıllık tazminat tutarı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenen azami emeklilik ikramiyesini geçemez; bu tavan memur maaş katsayılarına bağlı olarak dönemsel biçimde değişir. Tazminat zamanında ödenmezse hâkim, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.
Kıdem, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birlikte dikkate alınarak hesaplanır. İşyeri devredildiğinde süreler birleştirilir; devreden işverenin sorumluluğu, işçiyi çalıştırdığı süre ve devir anındaki ücret düzeyiyle sınırlıdır. Aynı kıdem süresi için birden fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez. İşçinin ölümü hâlinde doğan tazminat ise kanuni mirasçılarına ödenir (1475 md. 14).
Kıdem tazminatı beş yıllık zamanaşımına tabidir (4857 ek md. 3). Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 md. 3); sürecin işleyişi arabuluculuk yazımızda anlatılmaktadır. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşmesi için Kullanılmayan Yıllık İzin Yanar mı?, genel tatil çalışmalarının karşılığı için Resmî Tatilde Çalışma Ücreti yazılarımıza; iş ilişkisinin genel çerçevesi için İş Hukuku sayfasına bakılabilir.
Sık Sorulan Sorular
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Sebepsiz istifada alamaz. Ayrılık haklı nedene, muvazzaf askerliğe, emekliliğe veya yaş dışındaki emeklilik koşullarının tamamlanmasına ya da kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılmasına dayanıyorsa, en az bir yıllık kıdem şartıyla alabilir (1475 md. 14).
Maaşı ödenmeyen işçi istifa ederse kıdem tazminatı alır mı?
Ücretin kanun veya sözleşme hükümlerine uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işçi için haklı fesih nedenlerinden biridir (4857 md. 24/II-e). Bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğar; ödemenin yapılmadığını gösteren kayıtlar ispat bakımından önem taşır.
Evlenen kadın işçi kıdem tazminatı için ne zamana kadar ayrılmalıdır?
Evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması gerekir.
Kıdem tazminatı için dava açma süresi ne kadardır?
Zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 ek md. 3). Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (7036 md. 3).
Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 17, 24, 26 ve ek md. 3; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3; 1475 sayılı İş Kanunu md. 14 (yürürlükteki tek maddesi).
İlgili yazı: Deneme Süresi Kaç Ay? İş Sözleşmesinde Şartlar ve Fesih
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Tepkiniz Nedir?