Deneme Süresi Kaç Ay? İş Sözleşmesinde Şartlar ve Fesih
İş sözleşmesinde deneme süresi en çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkar (md. 15). Deneme süresinde fesih, bildirim süreleri ve yazılı belge.
İşe yeni başlayan bir kişinin ya da yeni işçi alan bir işverenin ilk sorularından biri deneme süresidir: Kaç ay olabilir, bu sürede sözleşme nasıl sona erer? 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi bu soruların cevabını verir. Bu yazıda deneme süresinin üst sınırı, deneme süresinde fesih kuralı ve deneme süresi bittikten sonraki bildirim süreleri özetlenmektedir.
Deneme Süresi En Fazla Kaç Ay?
Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir (İş Kanunu md. 15/1). Dolayısıyla deneme süresi kendiliğinden doğan bir hak değil, sözleşmeye konulan bir kayıttır; sözleşmede böyle bir kayıt yoksa deneme süresinden söz edilemez. İş sözleşmesi, kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir; süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur (md. 8). Deneme kaydının ispatı bakımından uygulamada yazılı sözleşme tercih edilir.
Deneme Süresinde Fesih Nasıl Olur?
Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir (md. 15/2). Bu hak yalnızca işverene değil, işçiye de tanınmıştır. Ancak işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır; yani fesih, o güne kadar doğmuş ücret ve benzeri alacakları ortadan kaldırmaz.
Deneme Süresi Bittikten Sonra Fesih
Deneme süresi dolduktan sonra belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Kanun, bildirim sürelerini işçinin kıdemine göre asgari olarak belirler (md. 17):
- İşi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta,
- İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta,
- İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta,
- İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta.
Bu süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin vererek de sözleşmeyi feshedebilir. Bu konuya komşu bir başlık olarak istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazımıza bakılabilir.
İş Güvencesi ile İlişkisi
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır (md. 18). Deneme süresi en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok dört ay olduğundan, 15. maddedeki deneme süresi içi fesih ile 18. maddedeki altı aylık kıdem koşulu ayrı kurallardır; somut olayda hangisinin uygulanacağı sözleşmenin ve çalışma süresinin ayrıntılarına bağlıdır.
Belirli ve Belirsiz Süreli Sözleşme
Taraflar iş sözleşmesini belirli veya belirsiz süreli yapabilir; çalışma biçimleri bakımından sözleşme tam süreli, kısmi süreli, deneme süreli ya da başka türde oluşturulabilir (md. 9). Yukarıda anlatılan bildirim süreleri belirsiz süreli sözleşmelere ilişkindir. Deneme kaydı konulduğunda bile iş ilişkisinin diğer koşulları, yani ücret, çalışma süresi ve işin niteliği, sözleşmede açıkça belirlenmelidir; çünkü bunlar sonradan uyuşmazlık konusu olabilir.
Yazılı Bilgilendirme Yükümlülüğü
Yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren, işçiye en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, çalışma süresini, ücretini ve fesih hâlinde tarafların uymak zorunda olduğu hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür (md. 8/3). Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli iş sözleşmelerinde bu yükümlülük uygulanmaz. Çalışma ilişkisinin diğer yönleri için İş Hukuku sayfasına ve fazla çalışma hesabı için fazla mesai yazımıza bakılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Deneme süresi kaç ay?
En çok iki ay; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir (İş Kanunu md. 15/1).
Deneme süresinde işten çıkarılan işçi tazminat alır mı?
Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir; işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır (md. 15/2).
İşçi deneme süresinde kendisi ayrılabilir mi?
Evet. Fesih hakkı iki tarafa da tanınmıştır; bildirim süresi beklenmez.
Deneme süresi bittikten sonra bildirim süresi var mı?
Evet. İşçinin kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasında asgari bildirim süreleri uygulanır (md. 17).
Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 8, 9, 15, 17 ve 18.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Tepkiniz Nedir?